زهره مهر نوروزی - در دوران بلوغ و جوانی، انسانها به شدت تحت تأثیر محیط اطراف و افرادی که در زندگیشان هستند قرار میگیرند. نوجوانان و جوانان، به دلیل جستوجوی هویت فردی و اجتماعی خود، نیاز به الگوهای معتبر دارند تا مسیر زندگیشان را با چشماندازی روشنتر طی کنند. این الگوها میتوانند از میان افراد حقیقی یا شخصیتی خیالی انتخاب شوند، اما نکته اساسی این است که باید ویژگیهایی داشته باشند که به رشد و تعالی فرد کمک کنند.
نوجوانان و جوانان در این سنین، معمولاً در حال شکل دادن به ارزشها و باورهای خود هستند. آنها بهدنبال الگوهایی میگردند که هم از نظر اجتماعی و هم اخلاقی برایشان جذاب و قابل اعتماد باشند. اگر این الگوها درست و مثبت انتخاب شوند، میتوانند نقش اساسی در تقویت اعتماد به نفس، مسئولیتپذیری، و توانمندیهای اجتماعی ایفا کنند.
الگوهایی که ویژگیهایی مانند صداقت، تلاش، پشتکار، احترام به دیگران و مسئولیتپذیری دارند، میتوانند باعث شکلگیری نسلهای آگاه و هدفمند شوند. در مقابل، معرفی الگوهای منفی، افرادی که به دنبالهروی از امیال شخصی و یا فریبکاری معروف هستند، میتواند به نوجوانان آسیبهای زیادی وارد کند. تأثیرات منفی این الگوها میتواند به اشتباهات فراوان در تصمیمگیریها، کاهش انگیزه و حتی انحرافات اخلاقی منجر شود.
امروزه، یکی از اصلیترین منابع نوجوانان برای انتخاب الگو، رسانهها هستند. از تلویزیون و فیلمها گرفته تا شبکههای اجتماعی و اینترنت. این فضای دیجیتال، چه در قالب الگوهای خیالی مانند شخصیتهای فیلم و سریالها و چه در قالب شخصیتهای واقعی مانند سلبریتیها، میتواند به نوجوانان تصویری از دنیای واقعی و آرمانی ارائه دهد.
اما باید به این نکته توجه کرد که فضای رسانهای نیز ممکن است گاهی با تبلیغ زندگیهای سطحی، مصرفگرایانه یا حتی آسیبزننده به ارزشهای انسانی، نوجوانان را به انتخابهای غلط سوق دهد. به همین دلیل، لازم است تا والدین، مربیان و متولیان آموزش و پرورش در این حوزه نقش فعالتری ایفا کنند و نوجوانان را در انتخاب الگوهایی صحیح هدایت کنند.
در کنار الگوهای رسانهای، نقش خانواده، مدرسه و معلمان در معرفی الگوهای مثبت به نوجوانان بسیار حیاتی است. آنها میتوانند از طریق آموزشهای مستقیم و غیرمستقیم، نوجوانان را به سمت انتخاب افرادی هدایت کنند که نه تنها در جنبههای مختلف زندگی موفق هستند، بلکه از نظر اخلاقی و اجتماعی نیز قابل احترام هستند.
مهمترین مسئولیت در این راستا، ایجاد فضایی است که نوجوانان با مهارتهای انتقادی مواجه شوند. به این معنا که توانایی تحلیل و ارزیابی الگوهای مختلف را پیدا کنند و بدانند چه ویژگیهایی باید در یک الگو وجود داشته باشد. این مهارتهای تفکر انتقادی به آنها کمک میکند تا از تأثیرات منفی رسانهها و فشارهای اجتماعی جلوگیری کنند.
در نهایت، الگوهای مناسب میتوانند مسیر آینده نوجوانان و جوانان را بهطور شگفتانگیزی تغییر دهند. معرفی و هدایت صحیح این الگوها به نسل جوان نهتنها موجب رشد فردی آنان میشود، بلکه در بلندمدت جامعهای سالمتر، مسئولتر و متعهدتر نیز بهوجود خواهد آورد. بنابراین، ضرورت دارد که در سطح خانواده، مدرسه، جامعه و حتی دولت، بر اهمیت این موضوع تأکید بیشتری صورت گیرد تا در نهایت بتوانیم نسل آینده را بهدرستی هدایت کنیم.
