صادق بهزادی پور
مقطع کاردانی، به عنوان حلقه اتصال میان آموزشهای عمومی و ورود مستقیم به بازار کار یا ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر، نقشی حیاتی در تربیت نیروی کار ماهر و نیمه ماهر ایفا میکند.
در نظام آموزش عالی کشور، این دوره فرصتی مغتنم برای جوانانی است که به دنبال کسب مهارتهای تخصصی در کوتاه ترین زمان ممکن هستند. با این حال، نگاهی به فهرست رشته های فعال دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم در مقطع کاردانی نشان از یک چالش ساختاری دارد: تنوع رشته های این مقطع به شدت محدود است.
بررسیهای اخیر نشان میدهد که رشته های کاردانی ناپیوسته این واحد دانشگاهی عمدتاً درحوزه های آموزشی مانند آموزش ابتدایی، زبان و ادبیات فارسی و چند رشته محدود مالی وفناوری اطلاعات متمرکز شده اند، در حالی که رشته های فنی و مهندسی پرتقاضا یا رشته های مهارتی مرتبط با نیازهای ویژه استان قم جای خالی بزرگی دارند. این وضعیت، سوال جدی را برای دانشجویان، خانواده ها و نهادهای توسعه منطقه ای مطرح میسازد: چرا دانشگاه آزاد قم، با ظرفیت های بالقوه ای که دارد، در ارائه آموزشهای کاربردی مقطع کاردانی کوتاهی میکند؟
برای تحلیل این معضل، باید به چند عامل کلیدی توجه کرد:
1- سیاستهای کلان و اولویت دهی به تحصیلات تکمیلی:
در دهه های اخیر، به ویژه در مراکز دانشگاهی بزرگ، یک گرایش کلی به سمت توسعه مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری شکل گرفته است. این تمرکز، اگرچه نشاندهنده ارتقاء سطح علمی است، اما غالباً منجر به کاهش سرمایه گذاری و توجه به زیرساختهای لازم برای مقاطع پایین تر، به ویژه کاردانی که نیاز به کارگاهها و تجهیزات تخصصی دارد، میشود. دانشگاه آزاد قم نیز ممکن است در راستای سیاستهای کلی، اولویت توسعه خود را بر جذب دانشجو در مقاطع
تحصیلات تکمیلی قرار داده باشد که بازدهی های علمی و اعتباری متفاوتی به همراه دارد.
2 - کمبود یا عدم به روزرسانی تجهیزات کارگاهی:
رشته های کاردانی، به ویژه در گرایشهای فنی و حرفهای مانند برق، مکانیک، تأسیسات، یا رشته های کشاورزی متناسب با منطقه ، نیازمند کارگاهها، آزمایشگاهها و تجهیزات به روزهستند. توسعه و نگهداری این زیرساختها هزینه بر است. احتمال دارد که دانشگاه با
محدودیت های بودجه ای یا قدیمی بودن تجهیزات موجود، نتوانسته باشد مجوز یا توان لازم برای تأسیس رشته های فنی متنوع و مطابق با استانداردهای روز را کسب کند.
3 - عدم همسویی با نیازسنجی دقیق منطقه ای:
استان قم دارای پتانسیلهای صنعتی، گردشگری مذهبی و خدماتی متعددی است که میتوانند بستر مناسبی برای رشته های کاردانی تخصصی باشند. عدم وجود یک همافزایی فعال و مستمر میان دانشگاه، پارک علم و فناوری، و اتاق بازرگانی استان، ممکن است باعث شده باشد که رشته هایی که از نظر تئوری میتوانند موفق باشند، فاقد پشتیبانی لازم برای تأسیس باشند. اگرنیازسنجی به درستی انجام نشود، دانشگاه نیز تمایلی به تأسیس رشته های کم تقاضا نخواهد داشت.
پیامدها و راهکارها:
محدودیت در تنوع رشته های کاردانی، دو پیامد مهم دارد: نخست، جوانان قمی که علاقه به ورود سریع به بازار کار با مهارتهای عملی دارند، مجبور به مهاجرت تحصیلی به استانهای دیگر یا انتخاب رشته هایی غیرمرتبط با استعدادشان میشوند. دوم، استان از تربیت نیروی کار ماهر درحوزه های مورد نیاز خود باز میماند که این امر توسعه متوازن منطقه ای را تضعیف میکند.
قابل ذکز است که دانشگاه آزاد قم، به عنوان یک قطب بزرگ آموزشی در منطقه، باید با رویکردی جهادی به احیای مقطع کاردانی بپردازد. این امر مستلزم موارد زیر است:
الف - بازنگری در دفترچه پذیرش: با تمرکز بر رشته های کاربردی که فارغ التحصیلان آنها میتوانند در صنایع کوچک و متوسط استان جذب شوند ، مانند تعمیر و نگهداری تجهیزات خدماتی، الکترونیک صنعتی، یا مدیریت تأسیسات.
ب - جذب حمایتهای مالی: استفاده از ظرفیت نهادهای استانی و صنایع برای تأمین مالی تجهیزات کارگاهی مورد نیاز رشتههای فنی و مهارتی.
ج - تأکید بر کاردانی پیوسته: در صورت امکان، با جذب دانشآموزان فنیوحرفهای پس ازدیپلم، پایلوتهای موفق کاردانی پیوسته را در دستور کار قرار دهد تا پلی مستحکمترمیان آموزش و اشتغال ایجاد شود.
تنوع در مقطع کاردانی، تنها یک موضوع آکادمیک نیست؛ بلکه یک ضرورت توسعهای و اجتماعی است که باید در اولویت برنامهریزیهای این واحد دانشگاهی قرار گیرد.
